ขนาดท่อเหล็กและท่อสแตนเลส อ่านอย่างไร? เข้าใจมาตรฐาน ASME และ JIS ก่อนเลือกใช้งาน

ในการเลือกใช้งานท่อเหล็กหรือท่อสแตนเลสสำหรับงานอุตสาหกรรม งานระบบท่อ หรืองานโครงสร้าง สิ่งที่หลายคนมักสับสนคือเรื่อง “ขนาดท่อ” และ “มาตรฐานการกำหนดมิติ” เพราะแม้ท่อจะมีชื่อเรียกขนาดเหมือนกัน แต่ในความเป็นจริง เส้นผ่านศูนย์กลาง ความหนา หรือมาตรฐานการผลิตอาจแตกต่างกันได้ โดยเฉพาะมาตรฐานที่นิยมใช้งานในประเทศไทยอย่าง ASME จากสหรัฐอเมริกา และ JIS จากประเทศญี่ปุ่น ซึ่งมีวิธีการระบุขนาดท่อและความหนาผนังท่อแตกต่างกันในบางรายละเอียด หากเลือกใช้งานผิดมาตรฐาน อาจทำให้เกิดปัญหาในการประกอบท่อ การเชื่อมต่อหน้าแปลน หรือส่งผลต่อความแข็งแรงของระบบได้

บทความนี้จะอธิบายเรื่องขนาดและมิติของท่อเหล็กกล้า รวมถึงท่อสแตนเลสแบบเข้าใจง่าย พร้อมเปรียบเทียบมาตรฐาน ASME และ JIS วิธีอ่านค่า NPS, ND, Schedule และคำถามที่คนมักค้นหาใน Google เพื่อช่วยให้เลือกใช้งานได้ถูกต้องมากขึ้น

 

ขนาดท่อเหล็กคืออะไร?

ขนาดของท่อเหล็ก (Steel Pipe Size) คือค่าที่ใช้ระบุขนาดและมิติของท่อ เช่น

  • เส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก
  • ความหนาของผนังท่อ
  • ขนาดท่อมาตรฐาน
  • ความยาวของท่อ

โดยมาตรฐานที่นิยมใช้ในอุตสาหกรรมทั่วโลก ได้แก่

  • ASME (สหรัฐอเมริกา)
  • JIS (ญี่ปุ่น)
  • ISO (มาตรฐานสากล)

การเข้าใจมาตรฐานเหล่านี้มีความสำคัญมาก เพราะท่อที่มีชื่อเรียกใกล้เคียงกัน อาจมีมิติจริงแตกต่างกันเล็กน้อย ซึ่งส่งผลต่อการติดตั้งและการใช้งานจริง

 

มาตรฐาน ASME B36.10 คืออะไร?

ASME B36.10 เป็นมาตรฐานของประเทศสหรัฐอเมริกา ที่ใช้กำหนดขนาดและมิติของท่อเหล็กกล้าคาร์บอน (Carbon Steel Pipe) และท่อเหล็กกล้าผสม (Alloy Steel Pipe)

มาตรฐานนี้ไม่ได้ครอบคลุมท่อสแตนเลสโดยตรง แต่ใช้กับท่อเหล็กสำหรับงานอุตสาหกรรมทั่วไป เช่น

  • ระบบท่อโรงงาน
  • งานโครงสร้าง
  • ระบบแรงดัน
  • งานเดินท่ออุตสาหกรรม

NPS คืออะไร?

ASME ใช้ระบบเรียกขนาดท่อด้วยค่า NPS หรือ Nominal Pipe Size สิ่งที่ควรรู้คือ NPS ไม่ได้เท่ากับเส้นผ่านศูนย์กลางจริงของท่อเสมอไป

ตัวอย่างเช่น

  • ท่อ NPS 14 มีเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก 14 นิ้ว
  • แต่ท่อ NPS 4 มีเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกจริง 4.5 นิ้ว

นี่จึงเป็นจุดที่หลายคนมักสับสนเมื่อเลือกซื้อหรือออกแบบระบบท่อ

 

Schedule Pipe คืออะไร?

อีกคำที่พบได้บ่อยคือ Schedule หรือ Sch. ซึ่งหมายถึง “ความหนาของผนังท่อ”

มาตรฐาน ASME B36.10 กำหนดความหนาไว้หลายระดับ เช่น

  • Sch. 10
  • Sch. 20
  • Sch. 40
  • Sch. 80
  • Sch. 120
  • Sch. 160

โดยหลักการคือ ยิ่งค่า Schedule สูง ผนังท่อก็จะยิ่งหนา และรองรับแรงดันได้มากขึ้น

Sch.40 กับ Sch.80 ต่างกันอย่างไร?

คำถามนี้เป็นหนึ่งในคำค้นหายอดนิยมของผู้ใช้งานท่อเหล็ก

Sch.40

  • ผนังท่อหนาปานกลาง
  • นิยมใช้ในงานทั่วไป
  • น้ำหนักไม่มาก
  • ราคาประหยัดกว่า

Sch.80

  • ผนังหนากว่า
  • รับแรงดันได้สูงกว่า
  • เหมาะกับงานอุตสาหกรรมหนัก
  • มีน้ำหนักมากกว่า

 

Weight Class คืออะไร?

ก่อนมีระบบ Schedule มาตรฐานท่อเหล็กนิยมกำหนดความหนาด้วย Weight Class ซึ่งยังพบใช้งานในปัจจุบัน

แบ่งออกเป็น

  • STD (Standard)
  • XS (Extra Strong)
  • XXS (Double Extra Strong)

โดยใช้เพื่อระบุระดับความหนาและความแข็งแรงของผนังท่อ

 

มาตรฐาน JIS สำหรับท่อเหล็กคืออะไร?

ประเทศญี่ปุ่นกำหนดมาตรฐานท่อเหล็กด้วยระบบ JIS โดยใช้ค่า ND หรือ Nominal Diameter จุดเด่นคือมีการเรียกขนาดทั้งแบบมิลลิเมตรและนิ้ว

ตัวอย่างเช่น

  • ND 100A
  • ND 4B

ทั้งสองชื่อเรียกนี้หมายถึงท่อขนาดเดียวกัน ที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก 114.3 มิลลิเมตร

ตัวอักษร A และ B ในท่อ JIS คืออะไร?

  • A = ระบุขนาดเป็นมิลลิเมตร
  • B = ระบุขนาดเป็นนิ้ว

จึงช่วยให้ผู้ใช้งานเลือกใช้งานได้ง่ายขึ้นตามระบบที่คุ้นเคย

 

มาตรฐาน JIS ที่นิยมใช้งานมีอะไรบ้าง?

มาตรฐานท่อเหล็กของญี่ปุ่นที่นิยมใช้งาน ได้แก่

  • JIS G3452
  • JIS G3454
  • JIS G3455
  • JIS G3456
  • JIS G3458
  • JIS G3459

แต่ละมาตรฐานจะเหมาะกับงานที่แตกต่างกัน เช่น งานแรงดัน งานอุณหภูมิสูง หรือระบบท่อทั่วไป

 

ขนาดท่อสแตนเลสต่างจากท่อเหล็กอย่างไร?

แม้ท่อสแตนเลสจะมีลักษณะคล้ายท่อเหล็กทั่วไป แต่จะใช้มาตรฐานเฉพาะในการกำหนดขนาดและความหนา

ASME B36.19 คืออะไร?

ASME B36.19 เป็นมาตรฐานสำหรับท่อสแตนเลสโดยเฉพาะ ใช้ระบบ NPS เช่นเดียวกับท่อเหล็ก แต่กำหนดความหนาด้วยค่า

  • Sch.5S
  • Sch.10S
  • Sch.40S
  • Sch.80S

ตัวอักษร S เดิมมาจากคำว่า Stainless

 

มาตรฐาน JIS สำหรับท่อสแตนเลส

ประเทศญี่ปุ่นใช้มาตรฐาน JIS G3459 สำหรับท่อสแตนเลส

โดยกำหนดความหนา เช่น

  • Sch.5S
  • Sch.10S
  • Sch.20S
  • Sch.40
  • Sch.80
  • Sch.120
  • Sch.160

 

ทำไมต้องระวังเมื่อใช้ท่อ ASME และ JIS ร่วมกัน?

แม้มาตรฐาน ASME และ JIS จะมีขนาดท่อใกล้เคียงกัน แต่รายละเอียดด้านมิติจริงอาจแตกต่างกันเล็กน้อย

โดยเฉพาะ

  • ความหนาผนัง
  • ขนาดหน้าแปลน
  • ระยะประกอบ
  • การเชื่อมต่อ

หากนำมาใช้งานร่วมกันโดยไม่ตรวจสอบ อาจทำให้เกิดปัญหาในการติดตั้งหรือรั่วซึมได้

 

เลือกขนาดท่ออย่างไรให้เหมาะกับงาน

การเลือกขนาดและความหนาของท่อ ควรพิจารณาจาก

  • แรงดันใช้งาน
  • อุณหภูมิ
  • ประเภทของของไหล
  • ลักษณะการติดตั้ง
  • มาตรฐานที่ใช้งานในระบบ

รวมถึงควรเลือกใช้ท่อจากผู้ผลิตที่ได้มาตรฐาน เพื่อให้มั่นใจในคุณภาพและความปลอดภัยในการใช้งานระยะยาว

 

เข้าใจมาตรฐานท่อ ช่วยลดปัญหาในการติดตั้งและใช้งาน

การเข้าใจเรื่องขนาดท่อเหล็กและท่อสแตนเลส ไม่ได้ช่วยแค่เรื่องการเลือกซื้อเท่านั้น แต่ยังช่วยลดความผิดพลาดในการออกแบบ ติดตั้ง และบำรุงรักษาระบบท่อในระยะยาวได้อีกด้วย ไม่ว่าจะเป็นมาตรฐาน ASME, JIS หรือ ISO ต่างก็มีรายละเอียดเฉพาะที่ควรศึกษาให้เข้าใจก่อนใช้งานจริง โดยเฉพาะเรื่อง NPS, ND และ Schedule ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อความแข็งแรงและความเข้ากันได้ของระบบท่อ หากต้องใช้งานท่อในระบบอุตสาหกรรม ควรตรวจสอบมาตรฐานและมิติของท่อทุกครั้ง เพื่อให้การใช้งานมีประสิทธิภาพ ปลอดภัย และเหมาะสมกับลักษณะงานมากที่สุด

กำลังมองหาท่อเหล็ก ท่อสแตนเลส หรืออุปกรณ์งานระบบที่ได้มาตรฐาน? เราพร้อมให้คำแนะนำเรื่องขนาดท่อ มาตรฐาน ASME และ JIS รวมถึงช่วยเลือกประเภทท่อให้เหมาะกับงานอุตสาหกรรม งานระบบ และงานโครงสร้างโดยทีมงานผู้เชี่ยวชาญ สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม ขอใบเสนอราคา หรือปรึกษาการเลือกใช้งานได้ทันที พร้อมบริการจัดส่งทั่วประเทศ

สามารถติดตามข้อมูลข่าวสารได้ที่ www.pandpsteel.co.th
ติดตาม Facebook : https://www.facebook.com/pandpsteel
เบอร์โทร 089-799-5598
Line ID : @pandpsteel (เติม @ ด้านหน้าด้วยนะครับ)
Line ID : https://lin.ee/9lRXvtZ