ติดตั้งเครนโรงงานต้องรู้อะไรบ้าง? รวมขั้นตอนและข้อกฎหมายเบื้องต้น
การติดตั้งเครนโรงงานไม่ใช่แค่การเลือกเครนที่ยกของได้เท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับ โครงสร้างอาคาร มาตรฐานความปลอดภัย กฎหมายแรงงาน ไปจนถึงการขออนุญาตที่ถูกต้อง หลายโรงงานอาจเจอปัญหา เช่น ใช้งานเครนไม่ได้เพราะไม่ได้ตรวจสอบโครงสร้างก่อน หรือโดนสั่งหยุดใช้งานเพราะขาดใบรับรองจากวิศวกร ดังนั้นบทความนี้จะช่วยให้คุณ:
- เข้าใจขั้นตอนการติดตั้งเครนแบบละเอียด
- รู้ข้อกฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
- ตอบคำถามยอดนิยม เช่น “ต้องขออนุญาตอะไรไหม?” หรือ “ต้องมีวิศวกรตรวจสอบหรือเปล่า?”
ไม่ว่าคุณจะเป็นเจ้าของโรงงาน วิศวกร หรือผู้รับเหมาที่สนใจติดตั้งเครนโรงงาน บทความนี้คือจุดเริ่มต้นที่คุณ ต้องอ่าน
ขั้นตอนการติดตั้งเครนโรงงานแบบมืออาชีพ
1. ประเมินความต้องการของโรงงาน
ก่อนจะเลือกเครน ต้องรู้ว่า:
- เครนจะใช้ยกอะไร? (น้ำหนัก ขนาด ลักษณะชิ้นงาน)
- พื้นที่ติดตั้งเป็นแบบใด? (ภายใน / ภายนอก)
- ต้องการเครนแบบไหน? (Overhead Crane, Jib Crane, Gantry Crane ฯลฯ
- ความสูง-กว้างของพื้นที่ติดตั้งมีข้อจำกัดหรือไม่?
2. ออกแบบโครงสร้างรองรับเครน
แม้จะซื้อเครนคุณภาพดี แต่ถ้าโครงสร้างอาคารรับน้ำหนักไม่ได้ ก็เป็นอันตรายทันที วิศวกรจะต้อง:
- คำนวณกำลังรับน้ำหนักของคาน
- วางแผนตำแหน่งติดตั้งรางเครน
- ออกแบบเพื่อกระจายแรง และไม่กระทบต่อโครงสร้างเดิมของโรงงาน
แนะนำให้จ้างวิศวกรโยธาหรือโครงสร้างที่มีใบอนุญาต กว.ว.
3. ขออนุญาตและดำเนินการติดตั้งตามกฎหมาย
หลายคนไม่รู้ว่า “เครนโรงงานถือเป็นเครื่องจักรควบคุมตาม พ.ร.บ.” จึงต้องดำเนินการดังนี้:
- ขออนุญาตติดตั้งจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม (ในบางกรณี)
- จัดทำแบบและรายละเอียดส่งให้ผู้ตรวจสอบที่ขึ้นทะเบียน
- แจ้งแรงงานจังหวัด (หากติดตั้งในสถานประกอบการที่อยู่ภายใต้ พ.ร.บ. ควบคุมโรงงาน)
4. ติดตั้งโดยทีมช่างเฉพาะทาง
การติดตั้งควรดำเนินการโดยบริษัทที่มีใบอนุญาตประกอบกิจการเครื่องจักรยก มีประสบการณ์ และเข้าใจการ:
- เชื่อมโครงสร้าง
- ต่อรางเครน
- ติดตั้งรอกและสายไฟอย่างปลอดภัย
อย่าใช้ทีมช่างทั่วไปหรือติดตั้งเอง เพราะอาจผิดกฎหมายและเสี่ยงอันตราย
5. ตรวจสอบและรับรองความปลอดภัยก่อนใช้งาน
ก่อนใช้งานจริง ต้องมีการ:
- ตรวจสอบความมั่นคงของรางเครน
- ทดสอบโหลด (Load Test)
- รับรองความปลอดภัยโดยวิศวกรขึ้นทะเบียน
ในบางกรณี เครนอาจต้อง ได้รับการรับรองเป็น “เครื่องจักรที่ต้องจดทะเบียน” ตามกฎกระทรวงแรงงาน
ข้อกฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับเครนโรงงาน
1. พ.ร.บ. ควบคุมอาคาร และ พ.ร.บ.โรงงาน
เครนถือเป็น “โครงสร้างถาวร” หากติดตั้งในอาคารโรงงาน จึงต้อง:
- ได้รับการอนุมัติจากเจ้าของอาคาร
- อยู่ภายใต้ข้อกำหนดเรื่องความสูง ความแข็งแรง และพื้นที่ปลอดภัย
2. กฎกระทรวงแรงงาน เรื่องเครื่องจักรและความปลอดภัย
กฎหมายแรงงานกำหนดไว้ชัดเจนว่า:
- เครนที่มีกำลังยกตั้งแต่ 1,000 กิโลกรัมขึ้นไป ต้องได้รับการตรวจสอบทุกปี
- ต้องมีคนควบคุม (Operator) ที่ผ่านการอบรมหรือมีใบอนุญาต
- พื้นที่รอบเครนต้องมีป้ายเตือนและเขตปลอดภัย
3. มาตรฐานอุตสาหกรรม (มอก.)
เช่น:
- มอก. 1024 สำหรับรอกและเครน
- มอก. 1031 สำหรับเครนแบบรางเลื่อน
คำถามที่คนมักค้นหา: “ติดตั้งเครนโรงงานต้องขออนุญาตไหม?” / “ต้องตรวจสอบอะไรบ้างก่อนใช้เครน?”
สรุป: ก่อนติดตั้งเครนโรงงาน อย่าลืม 5 สิ่งนี้
- รู้เป้าหมายการใช้งานเครนให้ชัดเจน
- ออกแบบโครงสร้างรองรับโดยวิศวกร
- ติดตั้งโดยทีมช่างเฉพาะทาง
- ดำเนินการตามข้อกฎหมายแรงงานและโรงงาน
- ตรวจสอบความปลอดภัยก่อนใช้งานอย่างจริงจัง
FAQ: รวมข้อสงสัยและข้อควรระวังในการติดตั้งเครนโรงงาน
1: หากอาคารโรงงานเดิมไม่ได้ออกแบบมารองรับเครน (Existing Building) ยังสามารถติดตั้งได้ไหม?
ติดตั้งได้ แต่ต้องอาศัยวิศวกรวิชาชีพตรวจสอบอย่างละเอียด โดยปกติจะมี 2 แนวทางคือ:
- เสริมกำลังโครงสร้างอาคารเดิม (Structural Strengthening) เช่น การเสริมคานเหล็กหรือค้ำยัน
- ติดตั้งโครงสร้างอิสระ (Free Standing Structure) คือการตั้งเสาเครนใหม่แยกออกจากโครงสร้างอาคารเดิมเพื่อความปลอดภัยสูงสุดและไม่กระทบต่อตัวอาคาร
2: เอกสาร “ปจ.1” คืออะไร และทำไมต้องมีก่อนเริ่มใช้งานเครน?
ปจ.1 (แบบแจ้งผลการตรวจความปลอดภัยของปั้นจั่น) คือใบรับรองความปลอดภัยที่ออกโดยวิศวกรเครื่องกลที่มีใบอนุญาต กว. กฎหมายกำหนดให้เครนทุกตัวที่มีน้ำหนักยกตั้งแต่ 1 ตันขึ้นไป ต้องผ่านการทดสอบน้ำหนัก (Load Test) และมีใบ ปจ.1 กำกับก่อนเริ่มใช้งานครั้งแรก และต้อง ตรวจเช็กใหม่ทุก 3 เดือน ถึง 1 ปี ตามพิกัดน้ำหนักยก
3: การทำ “Load Test” (การทดสอบน้ำหนักยก) ต้องใช้ตุ้มน้ำหนักเท่าไหร่ถึงจะถูกกฎหมาย?
ตามมาตรฐานความปลอดภัย กฎหมายกำหนดให้ทดสอบที่น้ำหนักยกสูงสุด (Rated Load) ดังนี้:
- เครนใหม่: ต้องทดสอบยกน้ำหนักที่ 1.25 เท่า ของพิกัดยกสูงสุด
- เครนใช้งานแล้ว (ตรวจประจำปี): ต้องทดสอบที่ 1.1 เท่า ของพิกัดยกสูงสุด การทดสอบนี้ต้องทำต่อหน้าวิศวกรเพื่อตรวจสอบการแอ่นตัวของคาน (Deflection) และระบบเบรก
4: จำเป็นไหมที่พนักงานควบคุมเครนต้องมี “วุฒิบัตร” แม้จะเป็นเครนขนาดเล็ก?
จำเป็นกฎหมายแรงงานกำหนดให้ผู้ปฏิบัติงานเกี่ยวกับปั้นจั่น (ผู้บังคับ, ผู้ให้สัญญาณ, ผู้ยึดเกาะวัสดุ และผู้ควบคุม) ต้องผ่านการอบรม “4 ผู้” จากสถาบันที่ได้รับการรับรอง หากเกิดอุบัติเหตุแล้วพบว่าพนักงานไม่มีใบประกาศฯ เจ้าของสถานประกอบการจะมีความผิดทางอาญาและประกันภัยอาจไม่คุ้มครอง
5: ติดตั้งเครนแบบ “Single Girder” กับ “Double Girder” ต่างกันอย่างไรในแง่กฎหมายและการตรวจรับ?
ในแง่กฎหมายต้องมีใบรับรองความปลอดภัยเหมือนกัน แต่ในแง่การใช้งาน:
- Single Girder (คานเดี่ยว): เหมาะกับงานไม่เกิน 10-15 ตัน ติดตั้งง่าย ประหยัดง
- Double Girder (คานคู่): เหมาะกับงานหนัก (15 ตันขึ้นไป) หรือโรงงานที่มีเพดานต่ำแต่อยากยกของให้ได้สูงที่สุด (High Hook Height) เพราะรอกจะวางอยู่บนคาน
6: หากโรงงานตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรม ต้องขออนุญาตใครเป็นพิเศษไหม?
หากติดตั้งเครนที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอาคาร หรือเพิ่มกำลังแรงม้าเครื่องจักร (กรณีรอกไฟฟ้ามีกำลังสูง) ต้องแจ้งต่อ การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) หรือ กรมโรงงานอุตสาหกรรม (กรอ.) เพื่อขออนุญาตแก้ไขแผนผังเครื่องจักรและอาคารให้ถูกต้อง
การติดตั้งเครนโรงงาน
คือ “การลงทุนระยะยาว” ที่ส่งผลต่อทั้ง ประสิทธิภาพการผลิต และความปลอดภัยของบุคลากร หากดำเนินการไม่ถูกต้องตั้งแต่ต้น อาจนำไปสู่การเสียค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น หรือเลวร้ายกว่านั้นคือเกิดอุบัติเหตุ ดังนั้นหากคุณกำลังวางแผนติดตั้งเครนในโรงงานของคุณ:
- อย่ามองแค่เรื่อง “ราคา”
- ให้ความสำคัญกับมาตรฐาน ความปลอดภัย และทีมงานที่มีใบอนุญาต
- และที่สำคัญที่สุด วางแผนเครนให้เหมาะกับอนาคตของธุรกิจคุณ ไม่ใช่แค่วันนี้
เรารับติดตั้งเครนโรงงาน ครบวงจร โดยทีมวิศวกรมืออาชีพ
หากคุณกำลังมองหาทีมงานติดตั้งเครนโรงงานที่เชื่อถือได้ ปลอดภัย และได้มาตรฐาน เราพร้อมให้บริการ ออกแบบ – ติดตั้ง – ตรวจสอบ – รับรองเครนโรงงานทุกประเภท ครอบคลุมตั้งแต่ Overhead Crane, Jib Crane ไปจนถึงระบบรอกสลิงครบชุด พร้อมให้คำปรึกษาโดยวิศวกรมีใบ กว. และทีมช่างมากประสบการณ์
สามารถติดตามข้อมูลข่าวสารได้ที่ www.pandpsteel.co.th
ติดตาม Facebook : https://www.facebook.com/pandpsteel
เบอร์โทร 089-799-5598
Line ID : @pandpsteel (เติม @ ด้านหน้าด้วยนะครับ)
Line ID : https://lin.ee/9lRXvtZ
